Academy

Cơ bản về phóng / rọi ảnh đen trắng – Pt3

Xin tiếp tục với phần 3: cấu tạo máy rọi ảnh. Do có rất nhiều loại máy rọi với thao tác và tính năng khác nhau nên mình chỉ hướng dẫn về máy rọi ảnh đen trắng loại cơ bản nhỏ gọn nhất.

A. CẤU TẠO CHUNG: (đi từ trên hình xuống)

enlarger

1. Đèn rọi (Light source)
Đây là nguồn sáng của máy rọi. Để phù hợp với đk Việt Nam thì mình lựa chọn bóng đèn 60W 220V là có độ sáng phù hợp. Theo cuốn “Công tác nhiếp ảnh” xuất bản 1946 thì nguồn đèn có thể là đèn dây tóc hoặc halogen, nhưng điều kiện chung phải có vỏ bóng đèn màu đục để tránh bóng dây tóc in lên ảnh do tản sáng không đều. Mình có tìm mua được 1 chiếc bóng đèn màu sữa đục ở phố cổ (phố gì quên mất rồi). Bạn nào không mua được bóng sữa đục có thể mua bóng tiết kiệm điện cũng có vỏ đục và không sử dụng dây tóc.

2. Ngăn để filter (Filter drawer)
Đây là nơi để chứa filter giúp tăng/giảm độ tương phản của ảnh. Các bạn có thể mua một bộ như này:

DSCN3135

Tôi có một bộ filter đầy đủ như này, quá hoàn hảo cho việc thay đổi tương phản nếu tấm film chụp chưa được ưng ý.

– Filter màu để tăng/giảm độ tương phản cho ảnh khi rọi trên giấy Multigrade. Tuy gọi là Filter nhưng nó thực ra là một miếng nhựa có màu từ đỏ tới tím, tương ứng với mức tương phản tăng dần.
– Độ tương phản của bộ filter được đánh số từ 0-5. Số càng cao tương phản càng lớn:

printcontrast

3. Kính hội tụ sáng (Condensor)
Kính hội tụ sáng là một chiếc kính lúp khổng lồ, gồm 1 miếng thuỷ tinh liền đúc hình thấu kính hội tụ. Mục đích của bộ phận này là hội tụ ánh sáng của bóng đèn vào một diện tích nhỏ hơn là lens rọi để hiệu quả rọi được cao nhất, giảm thời gian chờ đợi khi phơi sáng rọi ảnh.

4. Ngăn chứa film âm bản (Negative carriers)
Đây là một bàn kẹp, nó sẽ kẹp tấm film âm bản sau khi tráng vào. Một bàn kẹp tốt sẽ kẹp đủ 4 chiều của khuôn hình, đảm bảo tấm phim phải tuyệt đối phẳng khi rọi. Nếu khi đưa vào bàn kẹp mà film của bạn vẫn cong thì bạn phải ép nó phẳng ra trước khi rọi.

69168a
Khi rọi lưu ý úp mặt nhũ tương của film xuống.

5. Hộp xếp (Bellows)
Hộp xếp có vai trò là một buồng kín có khả năng thay đổi chiều dài để lấy nét. Một đầu buồng xếp này gắn vào bầu đèn, đứng ngay dưới ngăn chứa film âm bản. Đầu kia của nó gắn với lens rọi. Hộp này cần phải tuyệt đối kín, nếu có vết rách/hở thì ánh sáng sẽ lọt ra làm cháy ảnh trong phòng tối.

6. Lens rọi ảnh (Enlarging lens)
Cũng như chụp, thông thường do để phù hợp với chiều cao của máy rọi và khổ giấy, ta chọn lens rọi như sau:
– Phim 135: lens 50mm
– Phim 120 không phải paranoma: lens 75-80mm
– phim LF: từ 110mm trở lên
– Khẩu độ: thường từ f/4 tới f/16, f/22. Mình thường dùng f/8 là đủ nét.

D2C_2351s

Lưu ý: lens rọi không nhất thiết phải đúng tiêu cự như lens lúc chụp. Đây là 2 lens khác nhau và thiết kế riêng. Lens rọi thì không có vòng lấy nét, chỉ có vòng khẩu. Khẩu càng nhỏ thì phải phơi sáng càng lâu nhưng ảnh càng nét.

7. Cần điều chỉnh độ cao (Height Adjustmetnt Level)
Đây là cần xoay giúp đẩy cả hệ máy trượt trên trục chính. Mục đích là điều chỉnh hình chiếu xuống phù hợp với khổ giấy rọi.

8. Núm điều khiển lấy nét (Focusing Knob)
Đây là một núm vặn giúp điều chỉnh độ cao của bộ ngàm gắn lens rọi, khi vặn núm này thì lens sẽ di chuyển, làm cho bellows cũng biến dạng ngắn/dài theo. Khi đã có được hình chiếu có độ to vừa phải với khổ giấy, vặn núm lấy nét này để ảnh được nét nhất.

9. Khoá lấy nét (Enlarger lock)
Đây là khoá chốt để cả hệ máy không di chuyển hoặc trượt đi trong quá trình rọi ảnh. Với người có phòng rọi riêng thì đây là việc quan trọng, khi rọi họ chỉ việc lắp film vào và rọi, không cần lấy nét lại nữa. Đây là chức năng không phải máy nào cũng có.

10. Trục chính (Column)
Đây là một trục bằng kim loại, nặng, gia cố chắc chắn để đỡ được cả hệ máy rất nặng (một chiếc máy rọi nhỏ nhưng cũng phải nặng khoảng 6-7kg). Trên trục chính này có các nấc hoặc đường ray để hệ máy trượt trên hệ ray này lúc tăng giảm độ cao.

11. Bàn gỗ (Baseboard)
Đây là bàn rọi ảnh, thường làm bằng gỗ phẳng. Nhiệm vụ của bàn này là điểm tựa cho hệ máy và là nơi căng giấy rọi ảnh lên. Bàn gỗ phải phẳng, không được có vết trầy, lồi, lõm. Nhiều lúc mua một chiếc máy rọi mới bạn cần nhìn kỹ xem bàn gỗ có còn mới hay không.

B. MỘT SỐ BỘ PHẬN KHÁC
1. Kính đỏ
– Với một số máy có một chiếc kính đỏ ngay dưới lens rọi để giúp bạn thao tác với giấy ảnh ngay lúc lấy nét mà không sợ giấy lộ sáng. Bộ phận này không quan trọng lắm nhưng cả 2 chiếc máy rọi mình có đều có cái này.

ii_7

2. Bàn kẹp giấy ảnh
– Bàn kẹp giấy ảnh là một bộ khung gồm 4 chiếc thước và có 2 chiếc di chuyển được. Mục đích của nó là kẹp chặt 4 mặt của giấy ảnh khi để trên bàn gỗ để tấm ảnh đươc phẳng phiu khi rọi. Đây là một phụ kiện không nhất thiết phải có nhưng có thì tốt nhất, vì trước đây mình kẹp phẳng giấy ảnh bằng cách dùng thước kẻ dán lên mặt gỗ để ép chặt giấy ảnh, khá là mất công.

il_570xN.578094565_52bz

Trên đây là một số nội dung cơ bản nhất về cấu tạo máy rọi ảnh. Tuỳ vào bản phim bạn dùng 125, 120 hay LF, cần lựa chọn đúng máy rọi phù hợp. Máy rọi được phim khổ to thì cũng rọi được các khổ bé hơn nó, nếu bạn có thể chế/sắm được kẹp phim vừa vặn. Do máy rọi của mình đã cất tủ khá bụi bặm nên phải dùng tạm các hình minh hoạ từ internet, xin nợ ảnh thật vào hôm nào đã lau sạch sẽ máy móc.

Phần 4 cũng là phần cuối cùng của series này, sẽ là các bước rọi ảnh và hoàn thiện.

1 Comment

  • Reply Cơ bản về phóng / rọi ảnh đen trắng – Pt4 - Dat Tran December 11, 2014 at 9:11 am

    […] ======== Tổng hợp các phần: Phần 1 Phần 2 Phần 3 […]

  • Leave a Reply

    Top