Hmm đây là vấn đề mình thắc mắc từ hồi tìm tòi mua máy ảnh số năm 2008. Thấy ở nhiều diễn đàn VN ai cũng nói là máy full frame sẽ cho DOF mỏng hơn các máy crop APS-C. Trong các tài liệu quang hình về DOF mình tìm, không có công thức vật lý quang hình nào chứa biến số về kích thước của màn hứng ảnh (bản film/sensor) cả, nên hôm nay viết lách tổng hợp lại để làm rõ vấn đề này.

Có thể thấy trong 2 công thức tính trên không có biến số về kích thước màn hứng ảnh/sensor/bản film

Trước hết ta nhắc lại 3 lý thuyết cơ sở về DOF:
(A) Cùng khoảng cách cảm biến/bản film tới vật, lens giữ nguyên khẩu độ, tiêu cự càng dài thì DOF càng mỏng và ngược lại.

(B) Cùng khoảng cách cảm biến/bản film tới vật, lens giữ nguyên tiêu cự, khẩu độ càng lớn thì DOF càng mỏng và ngược lại.

(C) Lens giữ nguyên tiêu cự, giữ nguyên khẩu độ, khoảng cách cảm biến tới vật càng ngắn thì DOF càng mỏng và ngược lại.

Xét 3 trường hợp sau

1. Full frame và crop cùng dùng chung 1 lens, cùng khẩu độ, cùng khoảng cách tới vật

Nhìn vào bụi cây ở phía xa ta thấy “độ mờ” của nó hoàn toàn giống nhau, như vậy độ dày DOF không có gì khác biệt, chỉ có ảnh từ máy crop bị cắt cúp nên cụt đi hơn.

2. Full frame và crop cùng dùng chung 1 lens, cùng khẩu độ, thay đổi khoảng cách sao cho có bố cục giống nhau

Bên trái là ảnh chụp từ 30D (crop), bên phải là ảnh chụp từ 5D (full frame)

Nhìn vào background sau chai tabasco ta thấy chúng có “độ mờ” khác hẳn nhau, tấm chụp từ 5D hiệu ứng mạnh hơn hẳn, nói cách khác DOF từ 5D mỏng hơn. Nguyên nhân của việc này do ta đã dịch máy full frame lại gần vật hơn (hoặc máy crop xa vật hơn) để có cùng bố cục như nhau (phù hợp với lý thuyết cơ sở C), cảm biến không có ảnh hưởng gì DOF ở trường hợp này.

3. Full frame và crop cùng khoảng cách tới vật, cùng khẩu độ, thay đổi tiêu cự sao cho có bố cục giống nhau

FF vs. APS-C: DOF

Ta thấy background của 5D “mờ” hơn hẳn, như vậy DOF của máy full frame mỏng hơn, nguyên nhân của việc này do bản chất lens. Lens 50 f/1.8 có tiêu cự dài hơn 35 f/1.8 nên 50 f/1.8 sẽ có DOF mỏng hơn với cùng khẩu độ test f/2 (phù hợp lý thuyết cơ sở A).

Các máy du lịch (Point and shoot) có cùng khẩu độ f2.8 như một số máy DSLR nhưng DOF dày hơn ảnh chụp từ DSLR khi có cùng bố cục do bản chất lens trên PnS có tiêu cự khoảng 8-10mm, tuy có góc nhìn tương đương 24-35mm trên full frame nhưng theo lý thuyết cơ sở B thì ta có hệ quả PnS có DOF dày như vậy.

Kết luận
Qua 3 ví dụ ta có kết luận như sau:
– 3 lý thuyết cơ sở A, B, C là chắc chắn cho mọi trường hợp, chứng minh được bằng hình học (phù hợp với công thức tính toán DOF ở trên).
– Kích thước cảm biến HOÀN TOÀN KHÔNG ẢNH HƯỞNG TỚI ĐỘ DÀY DOF.
– Cái gọi là “cảm biến càng to thì DOF càng mỏng” phải hiểu là dùng cảm biến to thì có cơ hội dùng các lens tiêu cự dài hơn, đứng gần vật hơn (coi như mục tiêu so sánh là để có bố cục như máy cảm biến nhỏ), kết quả của việc này là chụp ảnh trên cảm biến to thì sẽ có DOF mỏng hơn. Tuy nhiên, như ý trên, kích thước cảm biến ko phải nguyên nhân gây ra độ dày DOF.

Như vậy không quan trọng bạn mua máy có cảm biến nhỏ hay to, dùng film nhỏ hay to để mong muốn có DOF mỏng hơn, điều quan trọng hơn là thói quen bố cục và lựa chọn lens phù hợp. Mọi người từ bỏ máy cảm biến nhỏ sang máy cảm biến to vì chất lượng của cảm biến và hệ lens đầy đủ chứ không phải vì DOF. Cũng như là chẳng ai lại đi bỏ máy film 35mm sang medium format vì lý do “muốn DOF mỏng hơn” cả.